Juni 2020

Ons dagelijkse werk, het onderzoeken van rechtspersonen (op verzoek en proactief), doen we nu standaard met een extra checklist op mogelijk coronagerelateerd misbruik.

Justis screent ook op misbruik coronamaatregelen

Sinds in maart maatregelen zijn ingegaan om het coronavirus te bestrijden, is er voor de samenleving veel veranderd. Een groot aantal ondernemers ondervindt schade van de maatregelen en wordt door de overheid gecompenseerd. Overheidsinstanties en gemeenten hebben een rol in de uitvoering van nieuwe regelingen om ondernemers te steunen. Hierbij is het zo snel mogelijk helpen van ondernemers het uitgangspunt: ‘Snelheid is nu belangrijker dan een waterdichte steunmaatregel,’ aldus minister van Financiën Hoekstra.

Misbruik van de steunmaatregelen is niet uit te sluiten. En ook andere vormen van criminaliteit, zoals oplichting met mondkapjes en cybercrime komen voor. De afdeling TRACK van Justis heeft frequent contact met de organisaties die bezig zijn met de uitvoering van de maatregelen (zoals het verstrekken van uitkeringen, overbruggingsregelingen, uitstel van belastingbetaling en de andere regelingen). Ook voert zij gesprekken met de instanties die zich toeleggen op bestrijding van coronagerelateerde fraude (onder meer FIOD, politie en Inspectie SZW).

Fraude met steunmaatregelen of andere coronagerelateerde fraude

Gerrinke Koetsier-Roos is accountmanager bij Justis en onderhoudt de contacten met de overheids- en gemeentelijke organisaties. “Ik bespreek met al deze organisaties of en hoe we hen kunnen ondersteunen bij het voorkomen en bestrijden van fraude. Dat kunnen we doen met onze specifieke kennis en expertise, met de standaardproducten die we (proactief) aanbieden, zoals risicomeldingen en netwerktekeningen of met maatwerkproducten.

Ons dagelijkse werk, het onderzoeken van rechtspersonen (op verzoek en proactief), doen we nu standaard met een extra checklist op mogelijk coronagerelateerd misbruik. Die checklist hebben we opgesteld op basis van eigen expertise en de gesprekken die we met de uitvoerende en controlerende organisaties en afnemers voerden. Daaruit hebben we gedestilleerd waar we op kunnen letten, wat de specifieke risico’s zijn en hoe we die kunnen signaleren in onze onderzoeken. Onze analisten kunnen zo veel gerichter onderzoek doen naar mogelijk coronagerelateerde criminaliteit.

Zo voeren wij continu analyses uit op gegevens van bedrijven, hun bestuurders, aandeelhouders en hun directe omgeving. We onderzoeken daarbij bijvoorbeeld of er relevante strafrechtelijke feiten zijn, of dat er eerdere betrokkenheid was bij faillissementen. Constateren we een verhoogd risico, dan geven we een risicomelding af aan de opsporingsdienst of andere afnemer die kan optreden tegen deze vorm van strafbaar gedrag.”

Faillissementen

Een ander aandachtsgebied van de afdeling TRACK is de garantstellingsregeling voor curatoren. De garantstellingsregeling dekt de kosten voor de curator die onderzoek doet naar onbehoorlijk bestuur rond een faillissement. Koetsier-Roos: “Er is sinds april een stijging zichtbaar in het aantal faillissementen. We verwachten dat die stijging verder zal oplopen, zeker als de rechtbanken de komende tijd weer meer op zitting gaan behandelen. Dat kan betekenen dat er een grotere vraag zal komen naar onze netwerktekeningen bij het onderzoek naar faillissementsfraude en naar de garantstellingsregeling. Wij bereiden ons daarop voor.”

Screenen in de praktijk

Signalen, oplossingen en resultaten

1

Volwassene rent met een groep kinderen over een plein

Nieuwe medewerkers cruciale beroepsgroepen snel aan het werk

Het kabinet heeft in maart cruciale beroepsgroepen aangewezen die direct of indirect belangrijk zijn voor de bestrijding van het coronavirus. Het gaat onder meer om beroepen in de sectoren zorg en kinderopvang. Het is van belang dat het werk in deze sectoren doorgang kan blijven vinden. En dat nieuwe medewerkers in deze beroepen snel aan het werk kunnen.

Daarom heeft Justis voor de functies in de cruciale beroepsgroepen een spoedprocedure ingesteld voor het verkrijgen van de Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG). De aanvragen voor deze beroepsgroepen krijgen voorrang.

Tussen maart en half mei zijn 260 spoedaanvragen voor de VOG gedaan.

2

VOG check Monica

Nieuwe online tool geeft inzicht in de kansen op een VOG

De accountmanagers van Justis hebben veelvuldig contact met externe organisaties, zoals werkgevers, scholen, koepelorganisaties en justitiële inrichtingen. Daaruit blijkt dat er misverstanden bestaan over de criteria waarop de screening plaatsvindt bij de Verklaring Omtrent het Gedrag. Mensen schatten hun kans op een VOG bijvoorbeeld te laag in. Het gebeurt ook dat re-integratiemedewerkers mensen met een strafblad afraden een VOG aan te vragen. Dat is onterecht, want zij maken ook kans op een VOG.

Om zoveel mogelijk misverstanden weg te nemen, heeft Justis de VOG-check ontwikkeld. De online VOG-check werkt op mobiel, tablet en desktop. Na het openen van deze tool beantwoord je eerst anoniem een serie vragen. Vervolgens krijg je de kansen op een VOG in beeld.

De VOG-check is getest door mensen met en zonder strafblad en door begeleiders van gedetineerden. Zij reageerden positief. Iedereen zou de check gebruiken of aanbevelen. De VOG-check maakt deel uit van een breder pakket aan middelen die Justis inzet voor meer transparantie over de VOG, waaronder een nieuwe versie van de website over de VOG.

3

Presentatie over Bibob

Overheden geïnformeerd over (on)mogelijkheden Bibob

Centrale en decentrale overheden hebben behoefte aan informatie over de wet Bibob en de toepassing ervan. Zij hebben bijvoorbeeld vragen over de aanstaande wijziging van de wet, onderzoek bij omgevingsvergunningen en overheidsopdrachten en de mogelijkheden die Bibob biedt om de achtergrond en relaties van de subsidieaanvrager te onderzoeken.

Het Landelijk Bureau Bibob organiseerde in januari 2020 de eerste ‘Winterschool’.  Een groots opgezet, vierdaags congres met praktische workshops en ruimte om met collega’s uit de praktijk kennis en ervaringen uit te wisselen.

Driehonderd vertegenwoordigers van gemeenten, provincies en andere overheidsinstanties volgden de workshops van onze specialisten over de toepassing van de Wet Bibob. Enkele reacties: “De workshops waren interactief en concreet, de casussen maakten het voor mij heel inzichtelijk.” “De begeleiders hadden zoveel vakkennis dat zij elke vraag konden beantwoorden.” “Ontzettend leerzaam, actueel en goed georganiseerd!”

4

Man met een vuurwapen

Nieuw screeningsinstrument voor wapenvergunningen

Op 1 oktober 2019 is de Wet wapens en munitie gewijzigd. Mensen die een wapenverlof of jachtakte aanvragen of willen verlengen, moeten nu verplicht een online vragenlijst (‘e-screener’) invullen. De e-screener helpt de politie een juiste inschatting te maken of de aanvrager een wapen kan worden toevertrouwd. Dit resulteert in een intensiever onderzoek dan de politie voorheen deed. Deze intensivering en het grotere aantal weigeringen dat volgde, heeft geleid tot onbegrip en negatieve reacties van sportschuttersverenigingen en jachtverenigingen.

Om de administratieve beroepen rondom deze psychologische screening zorgvuldig af te kunnen handelen, heeft Justis extra mensen ingezet. Justis heeft een bijdrage geleverd aan het verder verbeteren van de procedures en de communicatie rond de e-screener.

Via de websites van politie en Justis en een aparte brochure krijgen de aanvragers duidelijke informatie over de e-screener. Justis behandelt vanaf februari 2020 alle beroepszaken.

In gesprek met NOC*NSF

In gesprek met NOC*NSF

Centrum Veilige Sport Nederland (CVSN) is onderdeel van NOC*NSF. Het is het kenniscentrum voor beleid, advies en voorlichting over preventie van grensoverschrijdend gedrag in de sport en is het meldpunt bij incidenten.

Astrid Cevaal, projectleider VOG bij Centrum Veilige Sport Nederland: “In de sport zijn we vaak gefocust op prestaties. De mooiste prestaties komen pas tot stand als de sporter goed in zijn vel zit. Dat betekent niet alleen dat de sporter lichamelijk fit is, maar ook dat hij zich veilig voelt op de plek waar hij sport. Daar zet ik me voor in, want ik vind dat echt belangrijk. Dat doe ik onder meer door samen te werken met Justis. Elke sportvereniging waar kwetsbare mensen sporten, kan sinds 2015 een gratis Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) aanvragen voor de vrijwilligers die er (gaan) werken.”

Waarom een gratis VOG voor vrijwilligers

“Sportverenigingen bouwen op mensen die zich als trainer, coach, begeleider of scheidsrechter inzetten voor de sport en de sporters. Het is dan ook belangrijk om op die mensen te kunnen vertrouwen. In 2017 verscheen het onderzoeksrapport van de Commissie De Vries over grensoverschrijdend gedrag in de sport. De resultaten waren confronterend. Eén op de acht Nederlandse sporters heeft als kind ervaring gehad met seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het voorkomen daarvan is een verantwoordelijkheid van ons allemaal. We moeten minder naïef zijn. Als club en als ouder. Sinds ik bij het Centrum Veilige Sport Nederland werk, ben ik me ook in mijn privéleven veel meer bewust van veiligheid in de sport en het gemak waarmee we op basis van niets aannemen dat het wel goed zit bij de club waar onze kinderen sporten.”

Onderdeel van een breder pakket

“De VOG-screening vermindert de kans dat personen die eerder in de fout zijn gegaan, een functie bij de sportvereniging kunnen uitoefenen. Het biedt geen garanties, maar op deze wijze laat je als club wel zien dat je de veiligheid van je leden, vrijwilligers en bezoekers serieus neemt. De VOG heeft dus een preventieve werking. De gratis VOG is met name bedoeld voor sportverenigingen waar kwetsbare mensen sporten. Zoals kinderen en mensen met een beperking. Maar ook topsporters zijn op een bepaalde manier extra kwetsbaar.

Alleen het overleggen van een VOG maakt de vereniging nog niet veilig. Het screenen van vrijwilligers moet onderdeel zijn van een breder preventief beleid. Verenigingen kunnen alleen de gratis VOG aanvragen als zij ook aan tenminste twee van drie voorwaarden voldoen. Die voorwaarden zijn: gedragsregels opstellen en bekendmaken bij de leden; aannamebeleid opstellen waarin bijvoorbeeld het navragen van referenties is geregeld en een vertrouwenspersoon aanstellen. Vooral bij kleinere verenigingen is er soms te weinig capaciteit om de maatregelen te treffen en de VOG aan te vragen. Wij bieden daarom onze hulp aan. De mensen van Justis helpen ons bij de voorlichting. Het is belangrijk om goed te kunnen uitleggen wat de screening van vrijwilligers inhoudt, wat de criteria zijn en hoe de aanvraag in zijn werk gaat. Dat maakt ons verhaal compleet. Dat is nodig, want veel organisaties zien in het begin op tegen alles wat ze moeten regelen.

Mijn doel is dat elke club zich bewust is van het belang van preventie door goede maatregelen. En niet pas gaat nadenken over de risico’s als er al een incident heeft plaatsgevonden. We willen stimuleren dat het gesprek over grensoverschrijdend gedrag op verenigingen op gang komt. Wat vinden we normaal en wat niet?”

Het aanvragen van een gratis VOG kan via de website www.gratisvog.nl. De aanvraag komt via die website terecht bij Justis, die sinds 2015 al bijna 170.000 gratis VOG’s heeft afgegeven aan vrijwilligers in de sport.

Kerncijfers

januari tot en met april 2020

VOG voor jongeren

72.289 aanvragen
161 geweigerd

Naamswijziging

696 goedgekeurd
33 geweigerd

Buitengewoon opsporingsambtenaar

2.329 afgegeven opsporingsaktes
3 geweigerd

Conclusies Bibob-adviezen

44 ernstige mate gevaar
9 mindere mate gevaar
36 geen gevaar

Toezicht op rechtspersonen

77 risicomeldingen
348 netwerktekeningen

Vergunningen Wet Particuliere Beveiligsorganisaties en Recherchebureaus

170 verleend
7 geweigerd

Garantstellingsregeling curatoren

59 nieuwe verzoeken
32 verhogingsverzoeken

Ontheffing Wet Wapens en Munitie

51 goedgekeurd
1 geweigerd

Gedragsverklaring aanbesteden

3.619 aangevraagd

Gratieverzoeken

35 toegewezen
103 afgewezen

Marginale afwijkingen voorbehouden.