Juli 2018

“Ik vind het belangrijk dat we blijven aansluiten op wat de samenleving van ons verlangt”

Iep Visser

Welkom Behind the Screens!

“Screenen is een ingewikkeld vak, waarin we een precair evenwicht bewaren tussen het belang van de samenleving en het belang van het gescreende individu. Dat stelt ons soms voor lastige afwegingen. Mag iemand die vroeger depressief is geweest een wapenvergunning krijgen? Moet je iemand die vijf jaar geleden voor fraude is veroordeeld en bij een verzekeraar wil gaan werken, een VOG weigeren? Screenen gaat over het beschermen van de samenleving, de rechtsstaat én het individu. Het gaat erom dat je weet wat je kunt verwachten van partijen en mensen met wie je werkt en zakendoet.

Justis is ooit begonnen als een samenvoeging van verschillende organisatieonderdelen die iets met screening deden. Van daaruit hebben we ons ontwikkeld tot een degelijke uitvoerder van screeningsdiensten. Tegenwoordig zijn we meer dan een uitvoeringsorganisatie: we pakken ook steeds meer een adviesrol op. Dat is hard nodig, want er komen allerlei nieuwe dingen op ons pad waarover we vanuit ons vak moeten nadenken. Denk aan de enorme toename van informatie en informatiebronnen, de voortschrijdende internationalisering en de steeds lossere verbanden in de samenleving. Dit soort ontwikkelingen stellen onszelf, onze opdrachtgevers, afnemers en samenwerkingspartners voor grote uitdagingen. Samen moeten we bekijken waar en hoe screening kan helpen de betrouwbaarheid van onze rechtsstaat te vergroten en de risico's voor onze samenleving te verminderen.

“Mag iemand die vroeger depressief is geweest een wapenvergunning krijgen? Moet je iemand die vijf jaar geleden voor fraude is veroordeeld en bij een verzekeraar wil gaan werken, een VOG weigeren?”

Ik vind het belangrijk dat we blijven aansluiten op wat de samenleving van ons verlangt, dat we investeren in de ontwikkeling van het vak screenen en dat we blijven zoeken naar nieuwe, slimme manieren van samenwerken. In Behind the Screens laten we zien wat de uitkomsten van onze inspanningen op dit vlak zijn. Heeft u ideeën over waar het beter kan? Dan kom ik graag met u in contact.”

Iep Visser
Algemeen directeur Justis

©Foto ‘Man wandelt door gang’: Eric Maas – CC BY-NC-ND 4.0

©Foto ‘Man wandelt door gang’: Eric Maas – CC BY-NC-ND 4.0

Screenen in de praktijk

Signalen, oplossingen en resultaten

1

Jongeren beter geïnformeerd over de VOG

Sommige jongeren zien op tegen het aanvragen van een VOG voor een baan of stage. Ze weten niet goed wat de gevolgen zijn van een overtreding of strafblad en zijn bang te worden afgewezen.

Met de campagne Wat de VOG informeerden we jongeren en jeugdprofessionals over de VOG. We ontwikkelden een online VOG-check en voorlichtingsmateriaal, maakten filmpjes met vlogger Kaj Gorgels, organiseerden voorlichtingsbijeenkomsten en genereerden persaandacht met minister Dekker. De campagne liep tot eind 2017. Met een deel van de activiteiten gaan we dit jaar verder.

We ontmoetten 400 jeugdprofessionals, leidden 40 VOG-ambassadeurs op, verstuurden 22.000 flyers en kregen 56.000 websitebezoekers, waarvan er 8.110 de VOG-check deden.

2

Inzicht in de werkwijze van Bibob en TRACK

Bijzondere opsporingsdiensten en toezichthoudende instanties zijn klanten én informatieleveranciers van Justis. Zij hadden behoefte aan meer inzicht in de werkwijze van onze afdelingen Bibob (verantwoordelijk voor het screenen van aanvragen van vergunningen, subsidies, aanbestedingen en vastgoedtransacties) en TRACK (verantwoordelijk voor het screenen van rechtspersonen).

Tijdens een Behind the Screens-dag lieten we 135 medewerkers van bijzondere opsporingsdiensten en toezichthoudende instanties zien wat er bij ons achter de schermen gebeurt. Er waren lezingen en workshops en deelnemers konden zelf aan de slag met het oplossen van een casus uit onze screeningspraktijk.

We hebben elkaar als samenwerkingspartners beter leren kennen. Klanten en informatieleveranciers weten nu hoe het screenen door Justis kan bijdragen aan het uitvoeren van hun eigen taken en hoe Justis de resultaten van hun werk weer bij het screenen kan benutten.

3

Duidelijkheid over de VOG voor politieke ambtsdragers

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart 2018 kregen we veel vragen over de VOG voor politieke ambtsdragers. Is de VOG-screening voor politieke ambtsdragers verplicht? Waar wordt naar gekeken bij de beoordeling van een VOGaanvraag? En is een VOG een afdoende maatregel om de integriteit van een politieke ambtsdrager vast te stellen?

In een speciale Q&A hebben we de antwoorden op dit soort vragen op een rij gezet, plus cijfers over kandidaatvolksvertegenwoordigers waarvoor in de afgelopen vier jaar een VOG is aangevraagd. We gaan dit onderwerp verder verkennen in een werkgroep ondermijning.

Meer duidelijkheid over de VOG voor politieke ambtsdragers.

4

Bestuursorganen bijgepraat over de Wet Bibob

Elke overheidssubsidie kan op grond van de Wet Bibob worden gescreend. We hebben geconstateerd dat overheden de mogelijkheden van de Wet Bibob bij subsidieverstrekking nog onvoldoende benutten. Hierdoor dreigt misbruik van subsidies voor criminele doeleinden.

Onze afdeling Bibob organiseerde op 11 april 2018 een landelijke subsidiedag. Zo’n 150 medewerkers van bestuursorganen uit het hele land werden bijgepraat over de risico’s van subsidiemisbruik en de rol en mogelijkheden van de Wet Bibob.

Bestuursorganen weten beter wat de Wet Bibob voor hen kan betekenen. Wij hebben op onze beurt beter zicht gekregen op de vragen en onduidelijkheden die bij de bestuursorganen spelen. Hiermee kunnen we onze informatievoorziening over Bibob verder verbeteren.

In gesprek met de Politie

Over screening en privacy

Onderzoeksbureau GfK signaleert in het recente rapport Trends in Veiligheid 2018 dat burgers de overheid - in tegenstelling tot onlinediensten als webshops, apps en sociale media - nog steeds vertrouwen als het gaat om het zorgvuldig omgaan met privégegevens. Ook stelt de helft van de burgers het uitwisselen van deze gegevens in het belang van de veiligheid, boven de eigen privacy. Dit moet Matthijs de Graaf (onderzoeker bij de Justis-afdeling Bibob) en Marisa Leenen (onderzoeker bij de politie-eenheid Den Haag) als muziek in de oren klinken, zou je zeggen. Toch blijft zorgvuldig omgaan met privacy steeds hun vertrekpunt.

Duiden en wegen met zo min mogelijk informatie

“De kunst is zo min mogelijk informatie te gebruiken en daarmee toch een goed oordeel te vellen”, zegt Matthijs. “Dit is voor ons screeners zowel een uitdaging als een valkuil. Aan de ene kant dwingt het tot zorgvuldigheid en creativiteit, aan de andere kant heb je soms gewoon meer informatie nodig om de context goed te kunnen duiden en de grote lijnen te kunnen zien. Het fascinerende van ons vak is dat de burger verwacht dat we zorgen voor een veilige en rechtvaardige samenleving, maar ook dat zijn privacy goed wordt gewaarborgd. We zijn continu bezig dit maatschappelijke en persoonlijke belang tegen elkaar af te wegen.”

“Duiden en wegen is inderdaad onze core business”, bevestigt Marisa, die onder andere betrouwbaarheidsonderzoeken doet naar externen en politiepersoneel. “Het is echt maatwerk, waarbij veel op het spel staat. Wanneer ik een positief advies geef over iemand, gaan voor die persoon binnen de Politieorganisatie allerlei deuren open. Eén mol op 65.000 medewerkers veroorzaakt grote (imago)schade voor iedereen.”

“De kunst is zo min mogelijk informatie te gebruiken en daarmee toch een goed oordeel te vellen”

Effectief werken binnen wet- en regelgeving

De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) die eind mei definitief is geïntroduceerd, is van grote invloed op het werk van Matthijs en Marisa. “De nieuwe AVG gaat niet alleen uit van dataminimalisatie, maar ook van doel gebonden gegevensverwerking”, vertelt Matthijs. “Hoe diep we in iemands privéleven duiken, moeten we dus scherp relateren aan de producten die we leveren.” Marisa: “We mogen informatiestromen die verschillende doelen dienen, bovendien niet zomaar koppelen. Hoe graag je dit misschien ook zou willen om je een beter oordeel te vormen van iemands betrouwbaarheid: de wet- en regelgeving is altijd leidend.”

“Ondertussen verandert onze maatschappij veel sneller dan die wet- en regelgeving”, zegt Matthijs. “Wat als private partijen door alle technologische ontwikkelingen straks beter in staat zijn om te screenen? Zullen zij grondrechten als privacy op dezelfde manier waarborgen als de overheid dat doet? Daar kan ik me echt zorgen over maken.”

Justis heeft samen met de NSOB de leergang Screenen is een vak ontwikkeld. De ontwikkeling van het vak screenen en het vakmanschap van de screener staan centraal. Begin april is de tweede leergang gestart. Naast 14 Justis-medewerkers doen ook twee 'collega-screeners' van de Politie en de AIVD mee. Screening en privacy is een van de onderwerpen waarmee de deelnemers aan de slag gaan.

Kerncijfers

januari tot en met mei 2018

VOG voor jongeren

100.914 aanvragen
(+23% vergeleken met 1e kwartaal 2017)

Naamswijziging

897 goedgekeurd
62 geweigerd

Buitengewoon opsporingsambtenaar

3.005 afgegeven opsporingsaktes
0 geweigerd

Conclusies Bibob-adviezen

48 ernstige mate gevaar
9 mindere mate gevaar
41 geen gevaar

Toezicht op rechtspersonen

116 risicomeldingen
372 netwerktekeningen

Vergunningen Wet Particuliere Beveiligsorganisaties en Recherchebureaus

262 verleend
27 geweigerd

Garantiestellingsregeling curatoren

71 nieuwe verzoeken
52 verhogingsverzoeken

Ontheffing Wet Wapens en Munitie

148 goedgekeurd
10 geweigerd

Gedragsverklaring aanbesteden

3.508 aangevraagd

Gratieverzoeken

91 toegewezen
195 afgewezen

Marginale afwijkingen voorbehouden.